Қазақстан Республикасының медиация туралы заңы
Осы Заң Қазақстан Республикасында медиацияны ұйымдастыру саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейді, оның қағидаттары мен жүргізу тәртібін, сондай-ақ медиатордың мәртебесін анықтайды.
1-тарау. ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
1-бап. Медиацияның қолданылу аясы
1. Медиацияның қолданылу аясы жеке және (немесе) заңды тұлғалар қатысатын азаматтық, еңбек, отбасылық және басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын, сондай-ақ, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше белгіленбесе, онша ауыр емес және орташа қылмыстар, қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы істер бойынша қылмыстық іс жүргізу барысында қаралатын даулар (жанжалдар) және атқарушылық іс жүргізуді орындау кезінде туындайтын қатынастар болып табылады.
2. Егер медиация рәсімі осы баптың 1-тармағында көрсетілген қатынастардан туындайтын дауларға (жанжалдарға) қолданылмайды, егер мұндай даулар (жанжалдар) медиация рәсіміне қатыспайтын үшінші тұлғалардың және сот әрекетке қабілетсіз немесе әрекетке қабілеттілігі шектеулі деп таныған адамдардың мүдделеріне әсер етсе немесе әсер етуі мүмкін болса.
3. Тараптардың бірі мемлекеттік орган болған кезде, медиация рәсімі жеке және (немесе) заңды тұлғалар қатысатын азаматтық, еңбек, отбасылық және басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын дауларға (жанжалдарға) қолданылмайды.
4. Медиация рәсімі сыбайлас жемқорлық қылмыстары және мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару мүдделеріне қарсы басқа да қылмыстар туралы қылмыстық істерге қолданылмайды.
Ескерту. 1-бапқа енгізілген өзгерістермен бірге Қазақстан Республикасының 2013.07.03 № 121-V Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланғаннан кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2014.01.15 № 164-V (алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі); 2014.07.03 № 227-V (01.01.2015 бастап қолданысқа енгізіледі) заңдарымен.
2-бап. Осы құжатта қолданылатын негізгі ұғымдар
Заң
Осы Заңда келесі негізгі ұғымдар пайдаланылады:
1) дауды (жанжалды) реттеу туралы келісім – медиация нәтижесінде тараптар қол жеткізген жазбаша келісім;
2) медиатор – осы Заңның талаптарына сәйкес кәсіби және кәсіби емес негізде медиация жүргізу үшін тараптар тартатын тәуелсіз жеке тұлға;
3) медиаторлар қауымдастығы (одағы) – медиатор ұйымдарының қызметін үйлестіру, сондай-ақ олардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мақсатында құрылған ұйым;
4) медиатор ұйымдары – Қазақстан Республикасының заңнамасына қайшы келмейтін медиацияны дамытудың ортақ мақсаттарына қол жеткізу үшін медиаторларды ерікті негізде біріктіру мақсатында құрылған коммерциялық емес ұйымдар ;
5) медиация – тараптардың ерікті келісімі бойынша жүзеге асырылатын, өзара қолайлы шешімге қол жеткізу мақсатында медиатордың (медиаторлардың) көмегімен тараптар арасындағы дауды (жанжалды) шешу рәсімі;
6) медиация тараптары – осы Заңның 1-бабының 1-тармағында көрсетілген, медиация рәсіміне қатысатын қатынастардың субъектілері;
7) медиация туралы келісім – медиация басталғанға дейін дауды (жанжалды) шешу мақсатында медиатормен жасалған тараптар арасындағы жазбаша келісім;
8) медиацияға қатысушылар – медиатор және медиация тараптары.
3-бап. Медиацияның мақсаттары
Медиацияның мақсаттары:
1) дауды (жанжалды) медиацияның екі тарапына да қолайлы шешу нұсқасына қол жеткізу;
2) тараптар арасындағы қақтығыс деңгейін төмендету.
4-бап. Медиацияны жүргізу қағидаттары
Медиация келесі қағидаттар негізінде жүзеге асырылады:
1) еріктілік;
2) медиация тараптарының теңдігі;
3) медиатордың тәуелсіздігі мен бейтараптығы;
4) медиация рәсіміне араласуға жол бермеу;
5) құпиялылық.
5-бап. Еріктілік
1. Медиация рәсіміне қатысудың шарты тараптардың медиация туралы келісімде көрсетілген өзара ерікті ерік білдіруі болып табылады.
2. Медиация тараптары кез келген кезеңде медиациядан бас тартуға құқылы.
3. Медиация кезінде тараптар өз қалауы бойынша өздерінің материалдық және процессуалдық құқықтарын жүзеге асыруға, талаптардың мөлшерін көбейтуге немесе азайтуға немесе даудан (жанжалдан) бас тартуға құқылы.
4. Тараптар заңмен көзделген де, көзделмеген де, тараптар мен үшінші тұлғалардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін бұзбайтын өзара қолайлы келісімнің нұсқаларын талқылау үшін мәселелерді таңдауға еркін.
Ескерту. 5-бапқа өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 378-V Заңымен (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).
6-бап. Медиация тараптарының теңдігі
Медиация тараптары медиаторды, медиация рәсімін, ондағы өз мәртебесін, оны қорғау әдістері мен құралдарын таңдауда, ақпарат алуда, жанжалды шешу туралы келісім шарттарының қолайлылығын бағалауда тең құқықтарға ие және тең жауапкершілікте болады.
7-бап. Медиатордың тәуелсіздігі және бейтараптығы.
Процедураға араласуға жол бермеу
медиация
1. Медиация кезінде медиатор тараптардан, мемлекеттік органдардан және басқа да заңды тұлғалардан, лауазымды тұлғалардан және жеке тұлғалардан тәуелсіз болады. Медиатор медиация құралдары мен әдістерін таңдауда тәуелсіз, олардың рұқсат етілуі осы Заңмен анықталады.
2. Медиатор бейтарап болуы, медиацияны екі тараптың мүддесі үшін жүргізуі және медиация процесіне екі тараптың тең қатысуын қамтамасыз етуі тиіс. Егер мән-жайлар медиатордың бейтараптығына кедергі келтірсе, олар медиацияны жүргізуден бас тартуы тиіс.
3. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, осы баптың 1-тармағында көрсетілген адамдардың медиация кезінде медиатордың қызметіне араласуына жол берілмейді.
8-бап. Құпиялылық
1. Медиацияға қатысушылар медиация барысында өздеріне белгілі болған ақпаратты осы ақпаратты берген медиация тарапының жазбаша рұқсатынсыз жария етуге құқылы емес.
2. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларды қоспағанда, медиатордан медиация барысында өзіне белгілі болған ақпарат бойынша куәгер ретінде жауап алуға болмайды.
3. Медиацияға қатысушының медиация барысында өзіне белгілі болған ақпаратты осы ақпаратты берген медиация тарапының рұқсатынсыз жария етуі Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа әкеп соғады.
2-тарау. МЕДИАТОРЛАР МЕН ҰЙЫМДАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘРТЕБЕСІ
МЕДИЦИНАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ
9-бап. Медиаторларға қойылатын талаптар
1. Медиатор істің нәтижесіне мүдделі емес, медиация тараптарының өзара келісімі бойынша таңдалған, медиаторлар тізіліміне енгізілген және медиатор функциясын орындауға келісім берген тәуелсіз, бейтарап жеке тұлға болуы мүмкін.
2. Медиатордың қызметі кәсіби негізде (кәсіби медиатор) және кәсіби емес негізде жүзеге асырылуы мүмкін.
3. Мына адамдар медиация қызметін кәсіби емес негізде жүзеге асыра алады:
1) қырық жасқа толған және кәсіби емес медиаторлар тізіліміне енгізілген адамдар;
2) Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексіне сәйкес сотта татуластыру рәсімдері кезінде судьялар.
4. Мына адамдар медиация қызметін кәсіби негізде жүзеге асыра алады:
1) жоғары білімі бар, жиырма бес жасқа толған, Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тәртіппен бекітілген медиаторларды даярлау бағдарламасы бойынша оқудан өткенін растайтын құжаты (сертификаты) бар және кәсіби медиаторлар тізіліміне енгізілген адамдар;
2) зейнеткерлікке шыққан судьялар.
5. Медиатордың қызметі кәсіпкерлік қызмет болып табылмайды.
6. Медиатор қызметін жүзеге асыратын тұлғалар Қазақстан Республикасының заңнамасында тыйым салынбаған кез келген басқа қызметті де жүзеге асыруға құқылы.
7. Медиатор келесі тұлға бола алмайды:
1) мемлекеттік функцияларды орындауға уәкілетті және оған теңестірілген;
2) заңда белгіленген тәртіппен сот әрекетке қабілетсіз немесе әрекетке қабілеттілігі шектеулі деп таныған;
3) қылмыстық қудалау кімге қатысты жүзеге асырылып жатқаны туралы;
4) заңда белгіленген тәртіппен жойылмаған немесе алынып тасталмаған соттылығы бар.
8. Медиация тараптарының келісімі бойынша медиаторға қосымша талаптар белгіленуі мүмкін.
Ескерту. 9-бапқа өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 378-V Заңымен (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).
10-бап. Медиатордың құқықтары мен міндеттері
1. Медиатордың:
1) медиация кезінде барлық тараптармен бір мезгілде және әрбір тараппен бөлек кездесулер өткізу және оларға дауды (жанжалды) шешу бойынша ауызша және жазбаша ұсыныстар беру;
2) құпиялылық қағидатын сақтай отырып, өз қызметін жүзеге асыру туралы жұртшылықты хабардар етуге міндетті.
2. Медиатор:
1) медиацияны жүргізу кезінде тек медиация тараптарының келісімімен ғана әрекет етуге;
2) медиация басталғанға дейін медиация тараптарына оның мақсаттарын, сондай-ақ олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіруге міндетті.
3. Кәсіби медиатор медиаторлар қауымдастығы (одағы) бекіткен Медиаторлардың кәсіби этика кодексін сақтауға, сондай-ақ медиаторлар ұйымы белгілеген талаптарға сәйкес орындалған жұмыс туралы ай сайынғы есеп ұсынуға міндетті.
4. Медиатордың Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да құқықтары бар және басқа да міндеттерді атқарады.
Ескерту. 10-бапқа өзгерістер енгізілді - Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 378-V Заңымен (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).
11-бап. Медиация тараптарының құқықтары мен міндеттері
1. Медиация тараптары:
1) медиаторды (медиаторларды) ерікті түрде таңдауға;
2) делдалдан бас тартуға;
3) кез келген уақытта медиацияға қатысудан бас тартуға;
4) медиацияға жеке өзі немесе өкілеттіктері заңда белгіленген тәртіппен ресімделген сенімхатқа негізделген өкілдері арқылы қатысуға;
5) дауды (жанжалды) реттеу туралы келісім орындалмаған немесе тиісінше орындалмаған жағдайда, медиация жүргізілген іс қаралып жатқан сотқа немесе қылмыстық процесті жүргізетін органға Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүгінуге құқылы.
2. Медиация тараптары дауды (жанжалды) реттеу туралы келісімді осы келісімде көзделген тәртіппен және мерзімдерде орындауға міндетті.
3. Медиация тараптарының Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген басқа да құқықтары бар және басқа да міндеттерді атқарады.
12-бап. Медиатордан бас тарту
1. Медиация тараптары өзара келісім бойынша басқа медиаторды таңдауға құқылы.
Азаматтық немесе қылмыстық іс жүргізу барысында медиацияны жүргізу кезінде тараптар бұл туралы сотқа немесе қылмыстық қудалау органына хабарлауға міндетті.
2. Егер медиатордың өз функцияларын медиация қағидаттарына сәйкес орындауына кедергі келтіретін мән-жайлар туындаса, медиатор дереу қызметінен кетуге міндетті.
3. Медиатордың пікірінше, егер процесс барысындағы одан әрі күш-жігер тараптар арасындағы дауды (жанжалды) шешуге әкелмесе, ол медиацияны жүргізуден бас тартуға немесе тараптардың жазбаша түрде тіркелген келісімімен медиацияны тоқтатуға құқылы.
13-бап. Медиатор ұйымдары
1. Медиатор ұйымдары – медиаторлардың бастамасы бойынша «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген ұйымдастырушылық-құқықтық нысандарда құрылған коммерциялық емес, үкіметтік емес, өзін-өзі қаржыландыратын және өзін-өзі басқаратын ұйымдар.
2. Медиаторлар ұйымы медиаторлардың медиация қызметтерін көрсетуі үшін материалдық, ұйымдастырушылық, құқықтық және басқа да жағдайларды қамтамасыз ету мақсатында құрылады.
3. Медиатор ұйымдары медиация бойынша тиісті оқуды аяқтағаны туралы құжат (сертификат) бере отырып, медиаторлар үшін кәсіби оқыту және біліктілікті арттыру жүргізуге құқылы.
4. Медиатор ұйымдары өз қызметін үйлестіру, медиаторлардың кәсіби қызметіне арналған стандарттарды (ережелерді), медиацияны жүргізу тәртібін (регламенттерін), медиаторларға медиаторлардың сыйақы төлеу тәртібін әзірлеу және біріздендіру мақсатында қауымдастыққа (одақ) бірігуге құқылы.
5. Медиатор ұйымына немесе қауымдастығына (одағына) кіру ерікті болып табылады. Дегенмен, медиатор ұйымының немесе қауымдастығының (одағыны) кіру жарналарын жинауына рұқсат етілмейді.
6. Медиаторлар қауымдастығы (одағы) Медиаторлардың кәсіби этика кодексін әзірлеуге және бекітуге құқылы.
14-бап. Ұйымның медиаторлар тізілімін жүргізуі
кәсіби медиаторлар
1. Каждая организация медиаторов ведет свой реестр профессиональных медиаторов, осуществляющих медиацию на территории Республики Казахстан.
2. Для включения в реестр профессиональных медиаторов медиаторам необходимо представить в организацию медиаторов копию удостоверения личности (нотариально засвидетельствованную копию в случае непредставления оригинала удостоверения личности для сверки), медицинские справки из медицинских организаций, оказывающих наркологическую помощь, и психоневрологической организации, выданные по месту жительства претендента, справку об отсутствии судимости, копии диплома о высшем образовании и документа (сертификата), подтверждающего прохождение специальной подготовки по медиации.
3. Реестр профессиональных медиаторов содержит:
1) фамилию, имя и отчество (при его наличии) медиатора;
2) юридический адрес медиатора;
3) контактные данные медиатора (почтовый адрес или адрес электронной почты либо номер телефона или телефакса);
4) сведения об области медиации, в которой медиатор специализируется;
5) сведения о языке, на котором медиатор способен осуществлять медиацию;
6) сведения о наличии документа (сертификата), подтверждающего прохождение обучения по программе подготовки медиаторов;
7) сведения о приостановлении деятельности медиатора.
4. Медиаторы включаются организацией медиаторов в реестр профессиональных медиаторов в уведомительном порядке в течение десяти дней со дня получения соответствующего заявления при условии соответствия требованиям пункта 3 настоящей статьи и статьи 9 настоящего Закона.
В случае невключения медиатора в реестр профессиональных медиаторов организация медиаторов обязана в течение десяти дней со дня получения соответствующего заявления дать мотивированный ответ в письменном виде о причинах отказа.
5. Медиаторы исключаются из реестра профессиональных медиаторов по истечении календарного года, если в срок до 25 декабря соответствующего года не представлено заявление медиатора о продлении срока пребывания в реестре на очередной календарный год. Заявление о продлении срока пребывания в реестре может быть представлено в электронном виде на электронный адрес организации медиаторов.
6. Реестр профессиональных медиаторов должен быть размещен на интернет-ресурсе организации медиаторов на казахском и русском языках и обновляться по мере включения в него медиаторов. Организации медиаторов вправе опубликовывать реестр профессиональных медиаторов в периодических печатных изданиях.
7. В случае нарушения медиатором требований настоящего Закона стороны, участвующие в процедуре медиации, вправе обратиться с соответствующим заявлением в организацию медиаторов. При подтверждении нарушения организация медиаторов приостанавливает деятельность медиатора с указанием об этом в реестре профессиональных медиаторов сроком на шесть месяцев.
8. Решение организации медиаторов об отказе во включении, исключении из списка профессиональных медиаторов, о приостановлении деятельности медиатора может быть обжаловано в суд.
15-бап. Жергілікті қоғамдастық мүшелерінің медиацияны жүргізуі
1. Өз қызметін кәсіби емес негізде жүзеге асыратын медиаторлармен қатар, медиацияны жергілікті қоғамдастық жиналысы (жиыны) осы мақсаттар үшін сайлаған, өмірлік тәжірибесі мол, беделі және мінсіз беделі бар жергілікті қоғамдастық мүшелері жүргізе алады.
2. Жергілікті қоғамдастық мүшелерін кәсіби емес медиаторлар етіп сайлау туралы жергілікті қоғамдастық жиналысының (жиынының) хаттамасы кәсіби емес медиаторлар тізіліміне енгізу үшін он жұмыс күні ішінде уәкілетті органға 16-баптың 2-тармағында көрсетілген құжаттарды, сондай-ақ осы Заңның 16-бабының 3-тармағына сәйкес ақпаратты қоса бере отырып жіберіледі.
16-бап. Аудан (облыстық маңызы бар қала) әкімінің құзыреті,
қаладағы аудан, аудандық маңызы бар қала,
елді мекен, ауыл, ауылдық округ тіркеушісі
кәсіби емес медиаторлар
Ескерту. 16-баптың тақырыбы Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 3 шілдедегі № 121-V Конституциялық заңымен өзгертілді (алғашқы ресми жарияланғаннан кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
1. Реестр непрофессиональных медиаторов, осуществляющих медиацию на территории Республики Казахстан на непрофессиональной основе, ведет аким района (города областного значения), района в городе, города районного значения, поселка, села, сельского округа (далее – уполномоченный орган).
2. Медиаторы, осуществляющие медиацию на непрофессиональной основе, обязаны обратиться в уполномоченный орган для включения в реестр непрофессиональных медиаторов с приложением копий удостоверений личности (нотариально засвидетельствованную копию в случае непредставления оригинала удостоверения личности для сверки), медицинских справок из медицинской организации, оказывающей наркологическую помощь, и психоневрологической организации, выданных по месту жительства претендента, справки об отсутствии судимости.
3. Реестр непрофессиональных медиаторов содержит:
1) фамилию, имя и отчество (при его наличии) медиатора;
2) юридический адрес медиатора;
3) контактные данные медиатора (почтовый адрес или адрес электронной почты либо номер телефона или телефакса);
4) сведения об области медиации, в которой медиатор специализируется;
5) сведения о языке, на котором медиатор способен осуществлять медиацию;
6) сведения о приостановлении деятельности медиатора.
4. Медиаторы включаются уполномоченным органом в реестр непрофессиональных медиаторов в уведомительном порядке в течение десяти дней со дня получения соответствующего заявления при условии соответствия требованиям пункта 2 настоящей статьи и статьи 9 настоящего Закона.
В случае невключения медиатора в реестр непрофессиональных медиаторов уполномоченный орган обязан в течение десяти дней со дня получения соответствующего заявления дать мотивированный ответ в письменном виде о причинах отказа.
5. Медиаторы исключаются из реестра непрофессиональных медиаторов по истечении календарного года, если в срок до 25 декабря соответствующего года не представлено заявление медиаторов о продлении срока пребывания в реестре на очередной календарный год. Заявление о продлении срока пребывания в реестре может быть представлено в электронном виде на электронный адрес уполномоченного органа.
6. Реестр непрофессиональных медиаторов должен быть размещен на интернет-ресурсе уполномоченного органа на казахском и русском языках либо в доступных для общественности местах и обновляться по мере включения в него медиаторов.
Уполномоченный орган вправе опубликовывать реестр непрофессиональных медиаторов в периодических печатных изданиях.
Сноска. Статья 16 с изменениями, внесенными Конституционным Законом РК от 03.07.2013 № 121-V (вводится в действие по истечении десяти календарных дней после его первого официального опубликования).
3-тарау. МЕДИАЦИЯНЫ ЖҮРГІЗУ
17-бап. Медиацияны жүргізу тәртібі
1. Медиация тараптар келіскен және осы Заңның талаптарына қайшы келмейтін тәртіпке сәйкес жүргізіледі.
2. Тараптардың келісімімен медиатор ұйымдары бекіткен медиацияны жүргізу тәртібі (ережелері) қолданылуы мүмкін.
18-бап. Медиацияның орны мен уақыты
1. Тараптар өз қалауы бойынша медиацияның орны туралы келісе алады.
2. Тараптардың келісімімен медиатор медиацияның күні мен уақытын анықтайды.
19-бап. Медиация тілі
Тараптар өз қалауы бойынша медиация кезінде қолданылатын тіл немесе тілдер туралы келісе алады.
20-бап. Медиацияны жүргізу шарттары
1. Медиация тараптардың өзара келісімі бойынша және олардың арасында медиация туралы келісім жасалғаннан кейін жүзеге асырылады.
2. Жеке және/немесе заңды тұлғалар қатысатын азаматтық, еңбек, отбасылық және басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды шешудегі медиация сотқа жүгінгенге дейін де, сот ісін жүргізу басталғаннан кейін де қолданылуы мүмкін.
3. Қылмыстық қудалауды жүзеге асыратын органдардың судьялары мен лауазымды тұлғаларының тараптарды кез келген нысанда медиацияға мәжбүрлеуге құқығы жоқ.
4. Тарапқа медиацияға жүгіну туралы ұсыныс екінші тараптың өтініші бойынша, сот немесе қылмыстық қудалау органы арқылы жасалуы мүмкін.
5. Медиация тараптары медиация туралы келісімге қол қойған күннен бастап басталады.
6. Егер тараптардың бірі медиацияға жүгіну туралы жазбаша ұсыныс жіберсе және ол жіберілген күннен бастап он күнтізбелік күн ішінде немесе ұсыныста көрсетілген басқа ақылға қонымды мерзім ішінде екінші тараптың медиацияны пайдалануға келісімін алмаса, мұндай ұсыныс қабылданбаған болып саналады.
7. Медиацияны жүргізу үшін тараптар өзара келісім бойынша бір немесе бірнеше медиаторды таңдайды.
8. Егер тараптар аталған ұйымға тиісті өтініш жіберген болса, медиатор ұйымы медиатор(лар)ға кандидатты ұсына алады.
9. Медиацияны жүргізу мерзімдері осы Заңның 23-бабының 1-тармағының және 24-бабының 4-тармағының талаптарын ескере отырып, медиация туралы келісіммен айқындалады.
Егер медиация азаматтық немесе қылмыстық іс жүргізуден тыс жүргізілсе, медиатор мен тараптар рәсімнің отыз күнтізбелік күннен аспайтын мерзімде тоқтатылуын қамтамасыз ету үшін барлық мүмкін шараларды қабылдауы тиіс. Ерекше жағдайларда, шешіліп жатқан даудың (жанжалдың) күрделілігіне немесе қосымша ақпарат немесе құжаттар алу қажеттілігіне байланысты, медиация мерзімі тараптардың өзара келісімі бойынша және медиатордың келісімімен ұзартылуы мүмкін, бірақ отыз күнтізбелік күннен аспауы тиіс.
Ескерту. 20-бапқа өзгерістер енгізілді - Қазақстан Республикасының 2015 жылғы 31 қазандағы № 378-V Заңымен (2016 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі).
21-бап. Медиациялық келісімнің нысаны мен мазмұны
1. Тараптар дауды (жанжалды) медиация арқылы шешу туралы өзара келісімге келген жағдайда, медиация туралы келісім жазбаша түрде жасалады.
2. Медиациялық келісімнің негізгі шарттары:
1) медиациялық келісім жасалған күні, уақыты және орны;
2) дау (жанжал) тараптарының атауы, олардың өкілдерінің тегі мен аты-жөнінің бас әріптері, лауазымдары, олардың өкілеттіктері көрсетіле отырып;
3) даудың (жанжалдың) нысанасы;
4) медиация тараптары таңдаған медиатор(лар) туралы ақпарат;
5) медиацияны жүргізуге байланысты шығыстардың шарттары, тәртібі және сомасы, ал кәсіби негізде медиация жүргізу жағдайында медиаторға (медиаторларға) медиацияны жүргізу үшін сыйақы төлеу;
6) медиацияның тілі;
7) тараптардың медиация кезінде құпиялылықты сақтау міндеттемесі және мұндай міндеттемені орындамаудың салдары;
8) медиация тараптарының дауын (жанжалын) шешуге қатысатын медиатордың медиация тараптары үшін шығындарға (зиянға) әкеп соққан әрекеттері (әрекетсіздігі) үшін жауапкершілік негіздері мен көлемі;
9) тараптардың деректері (жеке басын куәландыратын деректер, тұрғылықты жері, байланыс телефондары);
10) медиация мерзімі;
11) медиацияны жүргізу тәртібі.
3. Тараптардың келісімі бойынша медиаторларға қосымша талаптар белгіленуі мүмкін.
4. Тараптар медиация тараптарының медиаторға медиацияны жүргізгені үшін сыйақы төлеу шарттары, тәртібі және мөлшері медиатор ұйымдары бекіткен тәртіпке (ережеге) сәйкес белгіленетіні туралы келісе алады.
22-бап. Медиацияға байланысты шығындар
1. Медиациямен байланысты шығындарға мыналар кіреді:
1) делдалдың сыйақысы;
2) медиатордың медиацияға байланысты шеккен шығындары, оның ішінде дау қаралатын жерге баруға, тұруға және тамақтануға кеткен шығындар.
2. Кәсіби медиаторлар медиацияны ақылы және тегін негізде жүзеге асырады.
3. Кәсіби медиаторға (медиаторларға) төленетін сыйақы мөлшері медиация басталғанға дейін тараптардың медиатормен (медиаторлармен) келісімі бойынша анықталады.
4. Егер тараптардың келісімінде өзгеше көзделмесе, медиацияны жүргізуге байланысты шығындарды тараптар бірлесіп тең үлестермен төлейді.
5. Егер медиатор өзінің бейтараптығына кедергі келтіретін мән-жайларға байланысты медиацияны жүргізуден бас тартса, ол тараптар төлеген ақшалай сомаларды қайтаруға міндетті.
6. Кәсіби емес медиаторларға осы баптың 1-тармағының 2) тармақшасында көрсетілгендей, медиацияны жүргізуге байланысты шеккен шығындары өтеледі.
23-бап. Азаматтық істер саласындағы медиацияның ерекшеліктері
еңбек, отбасылық және басқа да құқықтық қатынастар
жеке және (немесе) заңды тұлғалардың қатысуы
1. Жеке және/немесе заңды тұлғалар қатысатын азаматтық, еңбек, отбасылық және басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды шешудегі медиация медиация туралы келісім жасалған күннен бастап отыз күнтізбелік күннен кешіктірілмей аяқталуы тиіс. Қажет болған жағдайда тараптардың өзара келісімі бойынша медиация мерзімі отыз күнтізбелік күнге дейін, бірақ жалпы алғанда алпыс күнтізбелік күннен аспауы тиіс.
2. Жеке және/немесе заңды тұлғалар қатысатын азаматтық, еңбек, отбасылық және сотта қаралып жатқан басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды шешудегі медиация медиация туралы келісім жасалған күннен бастап отыз күнтізбелік күннен кешіктірілмей аяқталуы тиіс. Қажет болған жағдайда, тараптар кейіннен сотқа бірлесіп жазбаша хабарлама жіберу шартымен медиация мерзімін отыз күнтізбелік күнге дейін, бірақ барлығы алпыс күнтізбелік күннен аспайтын мерзімге ұзарта алады.
3. Соттың қарауындағы жеке және/немесе заңды тұлғалар қатысатын азаматтық, еңбек, отбасылық және басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеу туралы медиациялық келісім іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұруға негіз болып табылады.
4. Азаматтық іс жүргізу шеңберінде жүргізілген медиация тоқтатылған кезде тараптар азаматтық іс қаралып жатқан сотқа дереу:
1) дауларды шешу туралы келісімге қол қойылған жағдайда - аталған келісім;
2) басқа жағдайларда – осы Заңның 26-бабында көзделген негіздерді көрсете отырып, медиацияны тоқтату туралы жазбаша хабарлама.
Ескерту. 23-бапқа өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 2012.02.17 № 565-IV Заңымен (01.07.2012 бастап күшіне енеді).
24-бап. Медиация кезінде жүргізілетін медиацияның ерекшеліктері
қылмыстық іс жүргізу
1. Тараптардың медиациялық келісім жасасуы қылмыстық іс жүргізуді тоқтата тұрмайды.
2. Медиацияға қатысу фактісі медиация тарапы болып табылатын сот ісін жүргізуге қатысушының кінәсін мойындауының дәлелі бола алмайды.
3. Егер медиация тараптарының бірі кәмелетке толмаған болса, мұғалімнің немесе психологтың немесе кәмелетке толмағанның заңды өкілдерінің қатысуы міндетті.
4. Қылмыстық іс жүргізу кезіндегі медиация қылмыстық іс жүргізу заңнамасында сотқа дейінгі және сот ісін жүргізу үшін белгіленген мерзімдерде жүзеге асырылуы тиіс.
5. Дауды шешу туралы келісімге қол қоюдан бас тарту медиация тарапы болып табылатын іс жүргізуге қатысушының жағдайын нашарлатпайды.
6. Қылмыстық іс жүргізу шеңберінде жүргізілген медиация аяқталғаннан кейін тараптар қылмыстық іс жүргізуінде тұрған қылмыстық процесті жүргізетін органға дереу:
1) жанжалды шешу туралы келісімге қол қойылған жағдайда - аталған келісім;
2) басқа жағдайларда – осы Заңның 26-бабында көзделген негіздерді көрсете отырып, медиацияны тоқтату туралы жазбаша хабарлама.
Ескерту. 24-бапқа өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының 2013 жылғы 3 шілдедегі № 121-V Конституциялық заңымен (алғашқы ресми жарияланғаннан кейін он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгізіледі).
25-бап. Отбасылық қатынастар саласындағы медиацияның ерекшеліктері
1. Медиация ерлі-зайыптылар арасындағы некені жалғастыруға, ата-ана құқықтарын жүзеге асыруға, балалардың тұрғылықты жерін белгілеуге, ата-аналардың балаларды асырауға қосқан үлесіне қатысты келіспеушіліктерді, сондай-ақ отбасылық қатынастарда туындайтын кез келген басқа да келіспеушіліктерді шешу үшін пайдаланылуы мүмкін.
2. Медиацияны жүргізу кезінде медиатор баланың заңды мүдделерін ескеруі тиіс.
3. Егер медиация барысында баланың қалыпты өсуі мен дамуына қауіп төндіретін немесе қауіп төндіруі мүмкін немесе оның заңды мүдделеріне елеулі зиян келтіретін фактілер анықталса, медиатор баланың құқықтарын қорғау жөніндегі өкілеттіктерді жүзеге асыратын органға жүгінуге міндетті.
26-бап. Медиацияны тоқтату
Медиация келесі жағдайларда тоқтатылады:
1) тараптардың дауды (жанжалды) реттеу туралы келісімге қол қоюы - мұндай келісімге қол қойылған күннен бастап;
2) медиатордың дауды (жанжалды) медиация арқылы шешу мүмкіндігін жоққа шығаратын мән-жайларды анықтауы;
3) дауды (жанжалды) медиация арқылы шешу мүмкін еместігіне байланысты тараптардың медиациядан жазбаша бас тартуы – тараптар жазбаша бас тартуға қол қойған күннен бастап;
4) тараптардың бірінің медиацияны жалғастырудан жазбаша бас тартуы – медиатор жазбаша бас тарту жіберген күннен бастап;
5) медиация жүргізу мерзімінің аяқталуы – осы Заңның 23 және 24- баптарының ережелерін ескере отырып, оның мерзімі аяқталған күннен бастап.
27-бап. Дауды (жанжалды) реттеу туралы келісім
1. Соглашение об урегулировании спора (конфликта), достигнутое сторонами медиации при проведении медиации, заключается в письменной форме и подписывается сторонами.
2. Соглашение должно содержать данные о сторонах медиации, предмете спора (конфликта), медиаторе (медиаторах), а также согласованные сторонами условия соглашения, способы и сроки их исполнения и последствия их неисполнения или ненадлежащего исполнения.
3. Соглашение об урегулировании спора (конфликта) подлежит исполнению сторонами медиации добровольно в порядке и сроки, предусмотренные этим соглашением.
4. Соглашение об урегулировании спора, заключенное до рассмотрения гражданского дела в суде, представляет собой сделку, направленную на установление, изменение или прекращение гражданских прав и обязанностей сторон. В случае неисполнения или ненадлежащего исполнения такого соглашения сторона медиации, нарушившая соглашение, несет ответственность в порядке, предусмотренном законами Республики Казахстан.
5. Соглашение об урегулировании спора, достигнутое сторонами при проведении медиации в ходе гражданского процесса, незамедлительно направляется судье, в производстве которого находится гражданское дело. Соглашение об урегулировании спора утверждается судом в порядке, предусмотренном Гражданским процессуальным кодексом Республики Казахстан.
При этом уплаченная государственная пошлина подлежит возврату плательщику в порядке, предусмотренном КодексомРеспублики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» (Налоговый кодекс).
6. Соглашение об урегулировании конфликта, достигнутое сторонами при проведении медиации в ходе уголовного процесса, представляет собой соглашение об урегулировании конфликта путем заглаживания причиненного потерпевшему вреда и примирения лица, совершившего уголовное правонарушение, с потерпевшим.
7. Указанное соглашение незамедлительно направляется органу, ведущему уголовный процесс, в производстве которого находится уголовное дело, и в случаях, предусмотренных Уголовно-процессуальным кодексом Республики Казахстан, является обстоятельством, исключающим либо позволяющим не осуществлять уголовное преследование.
8. Соглашение об урегулировании конфликта вступает в силу в день его подписания сторонами.
9. В случае уклонения от исполнения соглашения заинтересованная сторона вправе обратиться в суд с заявлением об исполнении обязательства по соглашению в порядке упрощенного письменного производства.
Сноска. Статья 27 с изменениями, внесенными законами РК от 17.02.2012 № 565-IV (вводится в действие с 01.07.2012); от 03.07.2014 № 227-V (вводится в действие с 01.01.2015); от 31.10.2015 № 378-V (вводится в действие с 01.01.2016).
4-тарау. ҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР
28-бап. Осы Заңның күшіне ену тәртібі
Осы Заң алғашқы ресми жарияланғаннан кейін алты ай өткен соң күшіне енеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. НАЗАРБАЕВ
Астана, Ақорда, 2011 жылғы 28 қаңтар № 401-IV ЗРК